Thiềm thừ và niềm tin

13 ngàn người làm việc trong ngân hàng đầu tư và phát triển (BIDV) được vận động đóng góp tổng số tiền 3,25 tỉ đồng để mua tượng gỗ Thiềm Thừ trang trí cho tòa tháp mới xây dựng của ngân hàng quốc doanh này. Cho dù ông Trần Bắc Hà, chủ tịch hội đồng quản trị BIDV khi trả lời báo Người lao động, rằng con cóc vàng ba chân bằng gỗ là vật trang trí, thì trong công văn của công đoàn kêu gọi nhân viên góp tiền ghi rõ, mỗi cán bộ công nhân viên đóng góp 250 ngàn đồng để mua vật linh thiêng này.
Kết quả tìm kiếm trên google về linh vật và thiềm thừ, có 102 ngàn kết quả, trong đó loài yêu quái cóc ba chân trong huyền thoại sau khi cải tà quy chính, có khả năng nhả tiền giúp người nghèo khó khắp nơi, nên được gọi là Linh thú vương tài. Một số website chuyên về phong thủy, còn hướng dẫn rõ hơn, chẳng hạn ban đêm phải quay vị trí con cóc vào trong thế nào. Sơ lược vậy cũng đủ thấy những gì mà người mua gửi gắm niềm tin vào linh vật cóc ba chân này.
Việc mua cóc gỗ ba chân bày trong một tòa tháp hiện đại mới xây dựng chắc cũng không trở thành lớn chuyện nếu không có việc huy động người lao động đóng góp. Trên thực tế, giới kinh doanh phần lớn đều tin và tránh các điều kiêng kỵ hay tuân thủ các nghi thức cúng, bái, lễ, ít nhất trên tinh thần Có thờ, có thiêng, có kiêng, có lành. Bên cạnh các lớp học bồi dưỡng về quản trị, kỹ năng lãnh đạo, giới doanh nhân còn được mời mọc học về phong thủy, tâm linh. Ngay cả tổ chức quy tụ doanh nghiệp của cả nước như phòng thương mại và công nghiệp Việt Nam cũng đứng ra chiêu sinh khóa học hai ngày về ứng dụng khoa học tâm linh trong quản trị doanh nghiệp do một thạc sĩ ở học viện hành chính quốc gia giảng dạy hồi cuối tháng 5 vừa qua.
Đã có lúc, tưởng rằng các thành tựu công nghệ ứng dụng trong đời sống ở Việt Nam có khả năng đánh bạt đi dưỡng chất là tính bất định cao, môi trường hình thành và nuôi dưỡng cho các hủ tục mê tín. Hiện nay, mỗi năm, người Việt đốt giấy vàng mã trị giá hàng triệu USD. Trên thị trường, ngoài thiềm thừ, còn có vật linh khác là kỳ hưu đang được bày bán từ siêu thị, nhà sách tới các cửa hàng đá quý, với giá dao động từ vài chục ngàn cho tới vài tỉ đồng, tùy chất liệu. Cuối năm, giới làm ăn tụ tập về đền bà chúa Kho để trả nợ vay hồi đầu năm, mà trong đó, có cả xe hơi mang biển số xanh của nhà nước. Nếu như người dân đang phải đối mặt với nhiều bất trắc, từ thiên tai, lũ lụt cho tới các tai nạn đô thị như rò điện cột đèn mà cơ chế xác định trách nhiệm vẫn chưa đủ bảo đảm ngăn ngừa hiểm họa trong tương lai, thì giới kinh doanh đang hoạt động trong môi trường mà hai đồng chính thức lưu hành trong hệ thống kinh tế quốc dân, cõng theo một đồng ở ngoài sổ sách, theo nghiên cứu của Soyan Tenev thực hiện năm 2003 do IFC tài trợ. Trong môi trường có tính bất định cao, tất yếu, niềm tin gửi gắm vào linh vật hay một dạng hợp đồng bảo hiểm tinh thần nào đó sẽ có đất để phát triển.
Một lời giải thích khác của giới phong thủy về thiềm thừ là giống cóc ba chân này chỉ ăn nhưng không bài tiết. Nghĩa chung của việc chọn thiềm thừ, cũng như câu cửa miệng thường gặp dịp Tết: “Tiền vào như nước sông Đà. Tiền ra nhỏ giọt như cà phê phin”. Từ một vật linh có khả năng nhả tiền giúp kẻ khó đến một hình ảnh vô nhiều, ra ít, phần nào mang hơi hướm thực dụng, phản ánh tâm lý tận dụng mọi cơ hội để kiếm tiền nhanh. Môi trường đó ươm mầm và dung dưỡng cho các ý tưởng làm giàu bằng mọi giá. Vì thế, mới có câu biện hộ từ lãnh đạo các tập đoàn, các tổng công ty của nhà nước khi bị chất vấn lý do đầu tư trái ngành là để “lấy ngắn, nuôi dài”. Chỉ khi kinh tế toàn cầu khủng hoảng, thị trường chứng khoán và bất động sản suy giảm, các doanh nghiệp này mới quay về kinh doanh cốt lõi, rút vốn khỏi ngân hàng, khỏi bảo hiểm.
Hiện tại, các chuyên gia kinh tế đang bàn thảo đề án tái cơ cấu nền kinh tế. Xét về quản trị chiến lược, bước đi đầu tiên từ tầm nhìn rồi mới có các mục tiêu chiến lược để có cơ cấu tổ chức thực thi hiệu quả. Đường đi đã rõ và vật cản cũng khá nhiều, trong đó có cả niềm tin đang gửi gắm vào kỳ vọng quá ngắn.