Giải cứu cấp tướng

Bộ phim được giải Oscar có tên Giải cứu binh nhì Ryan miêu tả lại cuộc tìm kiếm chàng binh nhì Ryan để mang chàng về nhà an toàn cho bà mẹ, người đã có các người con vừa chết trận trong thế chiến thứ hai. Lúc đó, chàng binh nhì này đang cùng đồng đội đổ bộ lên vùng Normandy, chiến dịch mở mặt trận thứ hai, ngoài Nga, của quân Đồng Minh, tạo sức ép lên quân đội Đức quốc xã.
Nói theo ngôn ngữ thường đọc thấy trong Tam Quốc Chí, là năm đồng minh thứ a,b,c, tức năm 1944 theo Dương Lịch, binh nhì Ryan đã được giải cứu sau khi liên quân đưa tinh binh lên vùng Normandy.
65 năm sau, khi Max Movie ở truyền hình cáp Việt Nam, thay phiên chiếu bộ phim Band of Brothers kể về cuộc đổ bộ này, thì có một cuộc giải cứu khác khá ngoạn mục. Số là, giới chiêm tinh gia nhìn sao, đoán rằng: Hải đoàn sẽ gặp nạn lớn trong năm 2010 khi nhiều nước số lượng cung cấp hải thuyền sẽ vượt quá nhu cầu. Điều này khiến cho ý tưởng xây dựng hải đoàn đủ sức vượt biển lớn sẽ gặp khó khăn, dù đã đầu tư hàng ngàn tỉ đồng, chưa kể số vay nợ nước ngoài lên tới 700 triệu Mỹ kim. Đúng lúc mọi dự đoán sắp trở thành hiện thực, bởi giá hải thuyền trong năm 2009 đã giảm rất nhiều, thì hải đoàn được chấp thuận cho phép đóng 40 chiếc hải thuyền mới. Không rõ trọng tải nên khó ước tính được tổng giá trị. Nếu lấy cỡ 6.800 tấn một chiếc, thì trị giá hợp đồng này khoảng 8.000 tỉ, còn cỡ lớn hơn (thường thì 12.500 tấn), thì giá trị ngót nghét một tỉ Mỹ kim. Nghe đâu, giới chiêm tinh bắt đầu phải quan sát chuyển vận tinh tú, để tìm lời giải phụ.

Người giàu Ấn Độ: Thích phim hơn tạp chí

Nielsen vừa công bố kết quả nghiên cứu hành vi của nhóm nhà giàu Ấn Độ, mà tổ chức này gọi là Nielsen Upper Middle and Rich (UMAR). Hai yêu cầu chính của cuộc nghiên cứu là hình dung rõ hơn về nhóm nhà giàu và thói quen tiêu dùng. Số mẫu là 18.250 cá nhân ở 35 khu vực, tập trung điều tra vào lối sống, mức độ sở hữu các vật dụng lâu bền (durable goods) đối chiếu với thu nhập hàng tháng và trình độ học vấn. Một số yêu cầu chi tiết về sử dụng nhân công trong nhà (phụ việc, lái xe, giữ trẻ), du lịch, ăn ngoài, sở hữu xe hơi loại gì, máy tính, đường truyền internet...

Nghiên cứu chỉ ra, Ấn Độ có khoảng 2,5 triệu hộ thuộc diện có của ăn, của để. 220.000 thuộc nhóm trên của tầng lớp trung lưu và 100.000 thuộc diện giàu có. Ba nơi tập trung dân giàu, xếp theo mật độ, lần lượt là Delhi, Bangalore và Greater Mumbai.

Một vài nhận xét đáng chú ý: Hầu hết ở nhà nói tiếng Hindu, xem phim nói tiếng Hindu, nhưng 75% thích đọc báo tiếng Anh. Dù thích đi xem phim ở ngoài, nhưng có tới 60% không đọc tạp chí.

Dù khủng hoảng không ảnh hưởng nhiều tới chuyện mua sắm, nhưng có hai lĩnh vực được ưu tiên cắt giảm là du lịch nước ngoài và vật dụng đắt tiền.

Rẻ như nhà ở Mỹ

Số liệu của tiến sĩ Mark J. Perry, giáo sư kinh tế của đại học Michigan, giá nhà trung bình ở Detroit hồi tháng 1 năm nay xấp xỉ 13.600 USD, giảm 42% so với cùng kỳ năm trước. Giá nhà trung bình của bang Michigan là 84.300 USD, giảm 37% so với cùng kỳ tháng 1 năm 2008. Trên blog của tiến sĩ Perry có cập nhật số liệu tháng 2.2009, giá nhà ở Detroit giảm còn 12.600USD.
Mức giá này chưa tới nửa giá của chiếc xe Ford Focus tại Việt Nam.

Trường tư và bệnh viện tư

Vì sao người ta phải tìm tới trường tư hay bệnh viện tư? Người đặt câu hỏi này là Tim Harford, tác giả cuốn Khi nhà kinh tế học nằm vùng. Trước khi trả lời, Tim cung cấp thêm thông tin, trường công và bệnh viện công thường là miễn phí, chất lượng bác sĩ ở bệnh viện tư thường kém hơn đồng nghiệp làm ở bệnh viện công (Hình như ở VN phức tạp hơn, khi cũng ông A ngày làm ở BV công thì không bằng chính ông A đó buổi tối khám thêm ở BV tư).
Tim Hartford dẫn lại kết quả nghiên cứu của Jishnu Das và Jeffrey Hammer (làm cho world bank) về việc khám chữa bệnh ở Ấn Độ. 3/4 người bệnh ở Dehli tới cơ sở tư dù chất lượng không bằng bệnh viện công. Để tìm được câu trả lời, hai nhà nghiên cứu này khảo sát cùng 1 nhóm bệnh ở các cơ sở công và tư, dù bác sĩ tư được cho là kém về chuyên môn hơn, nhưng trên thực tế, họ chăm sóc bệnh nhân kỹ lưỡng hơn đồng nghiệp ở bệnh viện công. Nguyên nhân chính là bác sĩ tư chỉ được trả tiền khi họ thuyết phục bệnh nhân tin rằng họ đã chăm sóc tốt, điều trị chu đáo.
Một điều tra khác công bố trong cuốn The beauty Tree của James Tooley, giáo sư đại học New Castle, trong 500 trường tư chủ yếu học sinh là tầng lớp nghèo, với mức học phí dưới 3 USD mỗi tháng. Không chỉ ở Ấn Độ, mà còn ở Trung Quốc, Tây Phi, nhóm nghiên cứu của Tooley nhận ra rằng, các trường tư ở đó, dạy cho trẻ cũng giống như ở trường công, thậm chí còn nhiều hơn, chưa kể các phương tiện như nhà vệ sinh, thư viện, nước uống còn tốt hơn cơ sở công. Rõ ràng, với một mức phí cụ thể mà người mua phải trả (có thể là 3USD/tháng), các cơ sở dịch vụ đã hoạt động không thua kém các đơn vị được tài trợ công.

Cử thái và các cuốn sách không nên mua

Cuốn Nhập môn tâm lý học mua đã lâu, nhưng rảnh rỗi gần đây, mới đem ra xem. Thật ra, lúc mua cũng hơi cẩn thận xem những giới thiệu ở bìa 4 và lời giới thiệu cũng như đọc lướt vài trang đầu, khá ổn. Lần này xem kỹ mới thấy bất ổn.
Đây là sách dạng nhập môn nên ngôn từ phải dễ hiểu và chú giải cẩn thận. Tuy tác giả có danh xưng tiến sĩ, nhưng ngay ở phần đầu, khi nói về behavior, dùng ngay từ cử thái, không hề có một chú giải gì và phạm vi nghĩa của từ này. Tra trong từ điển Bửu Kế về Hán Việt từ nguyên thì không có từ này. Từ điển tiếng Việt của viện Ngôn ngữ học (2005) cũng không có từ này. Một người học ngôn ngữ cho rằng, có thể là từ ghép của cử chỉ và thái độ. Đành gấp sách, không đọc, vì sợ ngộ độc chữ, vì nghĩa từ quá thâm diệu, vượt xa đầu óc bình thường của người viết.
Lần trước, mua một cuốn sách dịch viết về Nokia (hình như tựa đề là Cuộc cách mạng viễn thông hay Nokia gì đó), cũng phải gấp sách vì không thể nào đọc tiếp bởi người dịch dùng từ sáng tân để dịch từ innovation. Một đồng nghiệp biết hai thứ tiếng (Anh, Pháp) cũng hỏi nghĩa từ sáng tân dùng trong cuốn này là dịch từ từ nào. Vẫn biết nguyên lý dịch là phải chấp nhận sự mất mát của ngữ nghĩa, nhưng sáng tạo để tránh sự mất mát theo cách ỏ trên e rằng còn mất lớn hơn.
Danh sách này chắc còn được bổ sung thêm nhiều, trong quá trình mua sách.

Cơm chấm cơm

Một trường đại học khối tư thục dân lập đăng quảng cáo trên Tuổi trẻ, tuyển giảng viên, với các yêu cầu: cử nhân dưới 24 tuổi, thạc sĩ dưới 30 tuổi và tiến sĩ dưới 50 tuổi. Không thấy có các yêu cầu về kinh nghiệm gì khác.
Từ hai dạng đầu, khó có thể nghĩ rằng đại học này không phải là dạng cơm chấm cơm.
Tình trạng cơm chấm cơm, nôm na là cử nhân hay kỹ sư vừa ra trường đứng lớp giảng cho các sinh viên. Không có kinh nghiệm thực tiễn và giảng dạy, nên tình huống một giảng viên khối kỹ thuật đã đọc cho sinh viên chép lại một câu là xyz là một loại ống thủy, rồi ngưng trong giây lát mới đọc tiếp, tinh.
Có lần, một giáo sư nhiều năm giảng dạy ở nước ngoài, cho biết, trong trường quản trị, phải tối thiểu 5 năm kinh nghiệm mới giảng cho BA được; để giảng cho MBA cần 10 năm kinh nghiệm.

Cấm và thượng tôn pháp luật

Từ ngày x tháng y năm z đường Lê Quý Đôn, Q.3 trở thành đường một chiều theo hướng từ Nguyễn Thị Minh Khai tới Võ Thị Sáu. Đi kèm lệnh cấm này là các băng vải đỏ chăng ngang các giao lộ với con đường chạy ngang trường trung học khá nổi tiếng để thông tin cho người đi đường. Cận ngày lệnh cấm có hiệu lực là các nhân viên mặc đồng phục, cờ đỏ hướng dẫn người tham gia giao thông chấp hành. Một tuần sau, lực lượng cảnh sát tuần tra và phạt người vi phạm Mô tả cụ thể như vậy để thấy rằng, để thay đổi hành vi, đòi hỏi thời gian và nhân lực, đi kèm các biện pháp từ thông tin hướng dẫn, răn đe và xử phạt. Đùng một cái, tháng bảy năm nay, tuyến đường này cho phép lưu thông trở lại hai chiều. Dĩ nhiên, sai thì phải sửa hoặc đây là giải pháp tạm thời khi các lô cốt giăng chi chít trên tuyến đường Nam Kỳ Khởi Nghĩa, tuyến song song nhưng có chiều ngược lại với Lê Quý Đôn. Điều đáng nói là công sức nghiên cứu thiết kế tuyến giao thông, xây dựng văn bản và thực hiện nó trở thành công cốc.
Cũng trong tháng 7, TP có quy định thực phẩm tươi sống được phép bán ở chợ, siêu thị, các cửa hàng văn minh tiện lợi. Quy định này đáng được hoan nghênh và nghiêm chỉnh thực hiện nhằm bảo vệ vệ sinh an toàn thực phẩm cho người dùng. Đáng tiếc là thời hiệu áp dụng từ 10.8 và hàng loạt vấn đề đặt ra như số lượng cửa hàng văn minh tiện lợi cũng như hệ thống phân phối thực phẩm chưa đủ và không phủ đều ở các cụm dân cư, ảnh hưởng tới đời sống của người dân. Lãnh đạo các cơ quan chức năng sau đó phải giải thích, đó chỉ là chủ trương và chỉ áp dụng khi có đủ các điều kiện kể trên. Vậy trách nhiệm của bộ phận tham mưu ra quyết định này ở đâu khi không lường trước hậu quả và hệ quả của nó?
Một năm sau ngày phát hành và nộp lưu chiểu đúng luật xuất bản, cuốn sách phát triển từ luận án cao học về ca từ Trịnh Công Sơn bị UBND Bình Định cấm lưu hành. Lệnh cấm này được phát ra dễ dàng, bất chấp quy định về quyền và chức năng của một cơ quan quản lý địa phương. Không rõ trách nhiệm của bộ phận tham mưu ở đâu trong lệnh cấm này?
Dẫn lại ba sự việc gần đây như vậy chưa thể nói là đủ, vì chưa kiểm đếm đầy đủ các văn bản bị “thổi còi” vì lý do tương tự. Trong ba chuyện trên, thay đổi hành vi của xã hội hay một bộ phận nào đó xem ra khá dễ dàng bằng một lệnh cấm. Mức độ dễ này không chỉ thể hiện qua việc ra quyết định mà còn ở công đoạn giải thích hay vô hiệu hóa quyết định đó. Hậu quả là lãng phí công sức (soạn thảo văn bản ra quyết định, thu hồi văn bản), nhân lực để thay đổi hành vi và cả nhân lực để giải thích, làm rõ ý nghĩa hay chủ trương của văn bản, dù đời sống thực của văn bản gần như không tồn tại. Hệ quả dễ thấy là ý thức và tinh thần thượng tôn pháp luật không có, dẫn tới tổn phí về nhân lực, thời gian của bộ máy (răn đe, xử phạt) để duy trì và bảo vệ ý thức thượng tôn pháp luật.
Không phải ngẫu nhiên mà các hình ảnh xấu như vượt đèn đỏ, cướp hoa... trở thành câu chuyện thường ngày.