Cấm và thượng tôn pháp luật

Từ ngày x tháng y năm z đường Lê Quý Đôn, Q.3 trở thành đường một chiều theo hướng từ Nguyễn Thị Minh Khai tới Võ Thị Sáu. Đi kèm lệnh cấm này là các băng vải đỏ chăng ngang các giao lộ với con đường chạy ngang trường trung học khá nổi tiếng để thông tin cho người đi đường. Cận ngày lệnh cấm có hiệu lực là các nhân viên mặc đồng phục, cờ đỏ hướng dẫn người tham gia giao thông chấp hành. Một tuần sau, lực lượng cảnh sát tuần tra và phạt người vi phạm Mô tả cụ thể như vậy để thấy rằng, để thay đổi hành vi, đòi hỏi thời gian và nhân lực, đi kèm các biện pháp từ thông tin hướng dẫn, răn đe và xử phạt. Đùng một cái, tháng bảy năm nay, tuyến đường này cho phép lưu thông trở lại hai chiều. Dĩ nhiên, sai thì phải sửa hoặc đây là giải pháp tạm thời khi các lô cốt giăng chi chít trên tuyến đường Nam Kỳ Khởi Nghĩa, tuyến song song nhưng có chiều ngược lại với Lê Quý Đôn. Điều đáng nói là công sức nghiên cứu thiết kế tuyến giao thông, xây dựng văn bản và thực hiện nó trở thành công cốc.
Cũng trong tháng 7, TP có quy định thực phẩm tươi sống được phép bán ở chợ, siêu thị, các cửa hàng văn minh tiện lợi. Quy định này đáng được hoan nghênh và nghiêm chỉnh thực hiện nhằm bảo vệ vệ sinh an toàn thực phẩm cho người dùng. Đáng tiếc là thời hiệu áp dụng từ 10.8 và hàng loạt vấn đề đặt ra như số lượng cửa hàng văn minh tiện lợi cũng như hệ thống phân phối thực phẩm chưa đủ và không phủ đều ở các cụm dân cư, ảnh hưởng tới đời sống của người dân. Lãnh đạo các cơ quan chức năng sau đó phải giải thích, đó chỉ là chủ trương và chỉ áp dụng khi có đủ các điều kiện kể trên. Vậy trách nhiệm của bộ phận tham mưu ra quyết định này ở đâu khi không lường trước hậu quả và hệ quả của nó?
Một năm sau ngày phát hành và nộp lưu chiểu đúng luật xuất bản, cuốn sách phát triển từ luận án cao học về ca từ Trịnh Công Sơn bị UBND Bình Định cấm lưu hành. Lệnh cấm này được phát ra dễ dàng, bất chấp quy định về quyền và chức năng của một cơ quan quản lý địa phương. Không rõ trách nhiệm của bộ phận tham mưu ở đâu trong lệnh cấm này?
Dẫn lại ba sự việc gần đây như vậy chưa thể nói là đủ, vì chưa kiểm đếm đầy đủ các văn bản bị “thổi còi” vì lý do tương tự. Trong ba chuyện trên, thay đổi hành vi của xã hội hay một bộ phận nào đó xem ra khá dễ dàng bằng một lệnh cấm. Mức độ dễ này không chỉ thể hiện qua việc ra quyết định mà còn ở công đoạn giải thích hay vô hiệu hóa quyết định đó. Hậu quả là lãng phí công sức (soạn thảo văn bản ra quyết định, thu hồi văn bản), nhân lực để thay đổi hành vi và cả nhân lực để giải thích, làm rõ ý nghĩa hay chủ trương của văn bản, dù đời sống thực của văn bản gần như không tồn tại. Hệ quả dễ thấy là ý thức và tinh thần thượng tôn pháp luật không có, dẫn tới tổn phí về nhân lực, thời gian của bộ máy (răn đe, xử phạt) để duy trì và bảo vệ ý thức thượng tôn pháp luật.
Không phải ngẫu nhiên mà các hình ảnh xấu như vượt đèn đỏ, cướp hoa... trở thành câu chuyện thường ngày.