Tái cơ cấu kinh tế nhìn từ thủ tục hành chính

“Chúng tôi phải mất 24 tháng một ngày mới được cấp phép đầu tư. Vậy làm sao đơn giản thủ tục đầu tư hơn nữa?”, chủ đầu tư một dự án bất động sản du lịch rộng 300 ha vào Cát Bà hỏi tại diễn đàn thảo luận về cơ hội đầu tư bất động sản ngày 21.10 tại TP. Hồ Chí Minh.
Không có câu trả lời cụ thể cho nhà đầu tư trong nước này. Chuyên gia kinh tế Lê Đăng Doanh hy vọng trong tương lai sẽ có lời giải khi thực hiện đề án của Chính phủ nhằm giảm 30% thủ tục hành chính.
Trước lời giải đáp mang tính nguyên tắc của nguyên viện trưởng viện Nghiên cứu và quản lý kinh tế trung ương, ông Trần Xuân Giá thổ lộ, có lúc ông cũng bi quan về khả năng cải cách thủ tục hành chính trong tám năm có chân trong ban chỉ đạo cải cách hành chính của Chính phủ. Hiện có chân trong hội đồng quản trị của một ngân hàng thương mại cổ phần, ông Giá chia sẻ với các nhà đầu tư trong và ngoài nước: “Vô số cái trong thủ tục hành chính hiện nay cũng hành tôi không kém gì anh”. Cựu bộ trưởng Kế hoạch và đầu tư xác nhận, một loạt cơ chế tưởng chừng dễ làm, làm nhanh được, mang lại hiệu quả thiết thực, thí dụ bắt đầu từ cải cách thủ tục hành chính, thế mà 15 năm rồi vẫn dẫm chân tại chỗ, cắt bớt thủ tục này mọc ra thủ tục khác.
Thủ tục hành chính rườm rà chỉ là một phần khiến cho môi trường kinh doanh chưa thật sự bình đẳng, thông thoáng, theo đánh giá của ông Giá. Trong suy nghĩ của ông, ba vấn đề trở thành các điểm tắc nghẽn lớn đối với phát triển là thể chế kinh tế thị trường chưa hoàn thiện, nguồn nhân lực và kết cấu hạ tầng yếu kém. Vì vậy, trong báo cáo dự báo kinh tế Việt Nam 2010 trình bày tại diễn đàn về bất động sản, ông Trần Xuân Giá nhấn mạnh đến việc khắc phục những mặt yếu cơ bản của nền kinh tế để có dư địa cho tăng trưởng và phát triển. Trong đó, cơ bản nhất là chất lượng tăng trưởng.
Phân tích đóng góp của vốn, lao động và năng suất tổng hợp vào tăng trưởng GDP trong giai đoạn từ 1993 tới nay, tiến sĩ Trần Xuân Giá chỉ ra, tăng trưởng kinh tế vẫn trong tình trạng chủ yếu dựa vào tăng vốn đầu tư. Ông Giá đưa ra con số tính toán, yếu tố vốn góp vào tăng trưởng là 52,7%, gấp gần ba lần đóng góp của nhân tố lao động. Theo kinh nghiệm của người từng đứng đầu bộ Kế hoạch và đầu tư, tỷ lệ vốn đầu tư khó vượt qua con số 44% GDP và không thể kéo dài mãi tình trạng này. Ông Giá cũng cảnh báo về yếu tố năng suất tổng hợp vào tăng trưởng kinh tế còn thấp và tăng chậm. Đóng góp của yếu tố năng suất tổng hợp dừng ở mức 28,2% trong giai đoạn từ 2003 tới nay. Dù tỉ lệ này đã tăng từ mức 22,5% của giai đoạn 1998-2002, nó vẫn thấp hơn mức 35-40% của các nước trong khu vực.
Xét về năng suất lao động, trong giai đoạn 2000-2002, mỗi lao động của Việt Nam đạt 813 USD một người, trong khi đó lao động của Indonesia đạt năng suất cao hơn 2,18 lần, Philippines cao hơn 2,88 lần, Thái Lan cao hơn 4,39 lần. Giai đoạn 2006-2007, năng suât lao động của Việt Nam tăng lên 1.459 USD, thì của Indonesia gấp 2,51 lần, Philippines gấp 2,4 lần và Thái Lan gấp 4,24 lần. Điều này một phần phản ánh chất lượng nguồn nhân lực còn thấp, với khoảng 60% lao động chưa qua đào tạo, một phần phụ thuộc vào trình độ công nghệ. Để tạo ra một đôla GDP, Việt Nam tốn lượng điện năng bằng 4,65 lần Hồng Kông, 3,12 lần Singapore, 1,37 lần Thái Lan và 1,69 lần Malaysia.
Đầu tư nhiều như vậy nhưng chất lượng tăng trưỏng thấp, thông qua chỉ số kinh tế tri thức theo đánh giá của Ngân hàng thế giới. Năm 2008, Việt Nam xếp thứ 102 trong tổng số 133 nước được xếp loại. Ông Giá cũng lưu ý về chỉ số đánh giá hiệu quả đầu tư thuộc loại kém và hầu như không có chuyển biến trong giai đoạn 2001-2008.
Cho dù đầu tư nhà nước tập trung nhiều vào công nghiệp-xây dựng, nhưng kết cấu hạ tầng vẫn còn lạc hậu khá xa so với yêu cầu và đang cản trở sự phát triển. Trong cơ cấu kinh tế, tuy tỷ trọng khu vực công nghiệp-xây dựng bình quân mỗi năm tăng khoảng 0,2 điểm phần trăm trong giai đoạn 2001-2008 nhưng tỷ trọng khu vực dịch vụ giảm khoảng 0,06 điểm phần trăm, khiến cơ cấu kinh tế của Việt Nam theo ba khu vực công nghiệp, dịch vụ, nông nghiệp chưa đạt được cơ cấu của một nước kinh tế đang phát triển thuộc nhóm thu nhập trung bình thấp.
Phân tích những nút thắt tăng trưởng, tiến sĩ Trần Xuân Giá cho rằng, phải xử lý song song các giải pháp nhằm giải quyết hậu quả trước mắt của suy giảm kinh tế và cấu trúc lại nền kinh tế. Ông Giá nhấn mạnh đến việc thay đổi tư duy và mô hình tăng trưởng bằng lời cảnh báo: “Chúng ta không thể tiếp tục tư duy tăng trưởng theo lượng, khuếch đại, sùng bái con số và che đậy khuyết điểm của nền kinh tế được nữa”.
Ba nút thắt được ông Giá nêu ra, có thể, sẽ được giải quyết trong đề án tái cơ cấu kinh tế. Tiến sĩ Võ Trí Thành, người có chân trong nhóm nghiên cứu đề án này, cho biết, một điểm mới trong đề án là có kèm các giải pháp thực hiện. Về điểm này, ông Giá vẫn băn khoăn về con người thực thi. Lấy lại trường hợp nhà đầu tư du lịch ở Cát Bà, ông Giá giả định quy định sau 30 ngày là cấp giấy phép nhưng có thể tới ngày 29 người ta mới thông báo hồ sơ chưa hợp lệ. Nhìn lại quá trình thực thi cải cách thủ tục hành chính, ông Giá nói: “Có khi không có vướng mắc về thủ tục pháp lý mà do con người cụ thể”.
Quốc Khánh

Kích cầu (1)

Xung quanh gói kích cầu của chính phủ, có nhiều ý kiến đánh giá, tranh luận xung quanh con số 20% doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn này hay hơn nữa.
Trước khi thông qua đề xuất gói kích cầu tiếp theo, theo một số ý kiến tập trung hơn vào doanh nghiệp một số ngành và lĩnh vực có hệ số lan tỏa cao, các đại biểu Quốc hội đều tán thành có đánh giá về gói kích cầu số 1. Tuy nhiên, thanh tra gói kích cầu này, có thể sẽ tạm hoãn tới 2010.
Gần đây, có thông tin trái chiều về thực hiện gói kích cầu. Một số cho rằng, chưa tìm được sai phạm trong gói này, có tin phát hiện gần 3.900 vụ sai phạm. Đọc kỹ, cả hai thông tin đều từ cuộc gặp với thống đốc ngân hàng .
Thông tin trái chiều như vậy, trách gì thị trường chứng khoán không nhạy cảm, chỉ cần tin đồn là đổ dốc.

Thiềm thừ và niềm tin

13 ngàn người làm việc trong ngân hàng đầu tư và phát triển (BIDV) được vận động đóng góp tổng số tiền 3,25 tỉ đồng để mua tượng gỗ Thiềm Thừ trang trí cho tòa tháp mới xây dựng của ngân hàng quốc doanh này. Cho dù ông Trần Bắc Hà, chủ tịch hội đồng quản trị BIDV khi trả lời báo Người lao động, rằng con cóc vàng ba chân bằng gỗ là vật trang trí, thì trong công văn của công đoàn kêu gọi nhân viên góp tiền ghi rõ, mỗi cán bộ công nhân viên đóng góp 250 ngàn đồng để mua vật linh thiêng này.
Kết quả tìm kiếm trên google về linh vật và thiềm thừ, có 102 ngàn kết quả, trong đó loài yêu quái cóc ba chân trong huyền thoại sau khi cải tà quy chính, có khả năng nhả tiền giúp người nghèo khó khắp nơi, nên được gọi là Linh thú vương tài. Một số website chuyên về phong thủy, còn hướng dẫn rõ hơn, chẳng hạn ban đêm phải quay vị trí con cóc vào trong thế nào. Sơ lược vậy cũng đủ thấy những gì mà người mua gửi gắm niềm tin vào linh vật cóc ba chân này.
Việc mua cóc gỗ ba chân bày trong một tòa tháp hiện đại mới xây dựng chắc cũng không trở thành lớn chuyện nếu không có việc huy động người lao động đóng góp. Trên thực tế, giới kinh doanh phần lớn đều tin và tránh các điều kiêng kỵ hay tuân thủ các nghi thức cúng, bái, lễ, ít nhất trên tinh thần Có thờ, có thiêng, có kiêng, có lành. Bên cạnh các lớp học bồi dưỡng về quản trị, kỹ năng lãnh đạo, giới doanh nhân còn được mời mọc học về phong thủy, tâm linh. Ngay cả tổ chức quy tụ doanh nghiệp của cả nước như phòng thương mại và công nghiệp Việt Nam cũng đứng ra chiêu sinh khóa học hai ngày về ứng dụng khoa học tâm linh trong quản trị doanh nghiệp do một thạc sĩ ở học viện hành chính quốc gia giảng dạy hồi cuối tháng 5 vừa qua.
Đã có lúc, tưởng rằng các thành tựu công nghệ ứng dụng trong đời sống ở Việt Nam có khả năng đánh bạt đi dưỡng chất là tính bất định cao, môi trường hình thành và nuôi dưỡng cho các hủ tục mê tín. Hiện nay, mỗi năm, người Việt đốt giấy vàng mã trị giá hàng triệu USD. Trên thị trường, ngoài thiềm thừ, còn có vật linh khác là kỳ hưu đang được bày bán từ siêu thị, nhà sách tới các cửa hàng đá quý, với giá dao động từ vài chục ngàn cho tới vài tỉ đồng, tùy chất liệu. Cuối năm, giới làm ăn tụ tập về đền bà chúa Kho để trả nợ vay hồi đầu năm, mà trong đó, có cả xe hơi mang biển số xanh của nhà nước. Nếu như người dân đang phải đối mặt với nhiều bất trắc, từ thiên tai, lũ lụt cho tới các tai nạn đô thị như rò điện cột đèn mà cơ chế xác định trách nhiệm vẫn chưa đủ bảo đảm ngăn ngừa hiểm họa trong tương lai, thì giới kinh doanh đang hoạt động trong môi trường mà hai đồng chính thức lưu hành trong hệ thống kinh tế quốc dân, cõng theo một đồng ở ngoài sổ sách, theo nghiên cứu của Soyan Tenev thực hiện năm 2003 do IFC tài trợ. Trong môi trường có tính bất định cao, tất yếu, niềm tin gửi gắm vào linh vật hay một dạng hợp đồng bảo hiểm tinh thần nào đó sẽ có đất để phát triển.
Một lời giải thích khác của giới phong thủy về thiềm thừ là giống cóc ba chân này chỉ ăn nhưng không bài tiết. Nghĩa chung của việc chọn thiềm thừ, cũng như câu cửa miệng thường gặp dịp Tết: “Tiền vào như nước sông Đà. Tiền ra nhỏ giọt như cà phê phin”. Từ một vật linh có khả năng nhả tiền giúp kẻ khó đến một hình ảnh vô nhiều, ra ít, phần nào mang hơi hướm thực dụng, phản ánh tâm lý tận dụng mọi cơ hội để kiếm tiền nhanh. Môi trường đó ươm mầm và dung dưỡng cho các ý tưởng làm giàu bằng mọi giá. Vì thế, mới có câu biện hộ từ lãnh đạo các tập đoàn, các tổng công ty của nhà nước khi bị chất vấn lý do đầu tư trái ngành là để “lấy ngắn, nuôi dài”. Chỉ khi kinh tế toàn cầu khủng hoảng, thị trường chứng khoán và bất động sản suy giảm, các doanh nghiệp này mới quay về kinh doanh cốt lõi, rút vốn khỏi ngân hàng, khỏi bảo hiểm.
Hiện tại, các chuyên gia kinh tế đang bàn thảo đề án tái cơ cấu nền kinh tế. Xét về quản trị chiến lược, bước đi đầu tiên từ tầm nhìn rồi mới có các mục tiêu chiến lược để có cơ cấu tổ chức thực thi hiệu quả. Đường đi đã rõ và vật cản cũng khá nhiều, trong đó có cả niềm tin đang gửi gắm vào kỳ vọng quá ngắn.

Giải cứu cấp tướng

Bộ phim được giải Oscar có tên Giải cứu binh nhì Ryan miêu tả lại cuộc tìm kiếm chàng binh nhì Ryan để mang chàng về nhà an toàn cho bà mẹ, người đã có các người con vừa chết trận trong thế chiến thứ hai. Lúc đó, chàng binh nhì này đang cùng đồng đội đổ bộ lên vùng Normandy, chiến dịch mở mặt trận thứ hai, ngoài Nga, của quân Đồng Minh, tạo sức ép lên quân đội Đức quốc xã.
Nói theo ngôn ngữ thường đọc thấy trong Tam Quốc Chí, là năm đồng minh thứ a,b,c, tức năm 1944 theo Dương Lịch, binh nhì Ryan đã được giải cứu sau khi liên quân đưa tinh binh lên vùng Normandy.
65 năm sau, khi Max Movie ở truyền hình cáp Việt Nam, thay phiên chiếu bộ phim Band of Brothers kể về cuộc đổ bộ này, thì có một cuộc giải cứu khác khá ngoạn mục. Số là, giới chiêm tinh gia nhìn sao, đoán rằng: Hải đoàn sẽ gặp nạn lớn trong năm 2010 khi nhiều nước số lượng cung cấp hải thuyền sẽ vượt quá nhu cầu. Điều này khiến cho ý tưởng xây dựng hải đoàn đủ sức vượt biển lớn sẽ gặp khó khăn, dù đã đầu tư hàng ngàn tỉ đồng, chưa kể số vay nợ nước ngoài lên tới 700 triệu Mỹ kim. Đúng lúc mọi dự đoán sắp trở thành hiện thực, bởi giá hải thuyền trong năm 2009 đã giảm rất nhiều, thì hải đoàn được chấp thuận cho phép đóng 40 chiếc hải thuyền mới. Không rõ trọng tải nên khó ước tính được tổng giá trị. Nếu lấy cỡ 6.800 tấn một chiếc, thì trị giá hợp đồng này khoảng 8.000 tỉ, còn cỡ lớn hơn (thường thì 12.500 tấn), thì giá trị ngót nghét một tỉ Mỹ kim. Nghe đâu, giới chiêm tinh bắt đầu phải quan sát chuyển vận tinh tú, để tìm lời giải phụ.

Người giàu Ấn Độ: Thích phim hơn tạp chí

Nielsen vừa công bố kết quả nghiên cứu hành vi của nhóm nhà giàu Ấn Độ, mà tổ chức này gọi là Nielsen Upper Middle and Rich (UMAR). Hai yêu cầu chính của cuộc nghiên cứu là hình dung rõ hơn về nhóm nhà giàu và thói quen tiêu dùng. Số mẫu là 18.250 cá nhân ở 35 khu vực, tập trung điều tra vào lối sống, mức độ sở hữu các vật dụng lâu bền (durable goods) đối chiếu với thu nhập hàng tháng và trình độ học vấn. Một số yêu cầu chi tiết về sử dụng nhân công trong nhà (phụ việc, lái xe, giữ trẻ), du lịch, ăn ngoài, sở hữu xe hơi loại gì, máy tính, đường truyền internet...

Nghiên cứu chỉ ra, Ấn Độ có khoảng 2,5 triệu hộ thuộc diện có của ăn, của để. 220.000 thuộc nhóm trên của tầng lớp trung lưu và 100.000 thuộc diện giàu có. Ba nơi tập trung dân giàu, xếp theo mật độ, lần lượt là Delhi, Bangalore và Greater Mumbai.

Một vài nhận xét đáng chú ý: Hầu hết ở nhà nói tiếng Hindu, xem phim nói tiếng Hindu, nhưng 75% thích đọc báo tiếng Anh. Dù thích đi xem phim ở ngoài, nhưng có tới 60% không đọc tạp chí.

Dù khủng hoảng không ảnh hưởng nhiều tới chuyện mua sắm, nhưng có hai lĩnh vực được ưu tiên cắt giảm là du lịch nước ngoài và vật dụng đắt tiền.

Rẻ như nhà ở Mỹ

Số liệu của tiến sĩ Mark J. Perry, giáo sư kinh tế của đại học Michigan, giá nhà trung bình ở Detroit hồi tháng 1 năm nay xấp xỉ 13.600 USD, giảm 42% so với cùng kỳ năm trước. Giá nhà trung bình của bang Michigan là 84.300 USD, giảm 37% so với cùng kỳ tháng 1 năm 2008. Trên blog của tiến sĩ Perry có cập nhật số liệu tháng 2.2009, giá nhà ở Detroit giảm còn 12.600USD.
Mức giá này chưa tới nửa giá của chiếc xe Ford Focus tại Việt Nam.

Trường tư và bệnh viện tư

Vì sao người ta phải tìm tới trường tư hay bệnh viện tư? Người đặt câu hỏi này là Tim Harford, tác giả cuốn Khi nhà kinh tế học nằm vùng. Trước khi trả lời, Tim cung cấp thêm thông tin, trường công và bệnh viện công thường là miễn phí, chất lượng bác sĩ ở bệnh viện tư thường kém hơn đồng nghiệp làm ở bệnh viện công (Hình như ở VN phức tạp hơn, khi cũng ông A ngày làm ở BV công thì không bằng chính ông A đó buổi tối khám thêm ở BV tư).
Tim Hartford dẫn lại kết quả nghiên cứu của Jishnu Das và Jeffrey Hammer (làm cho world bank) về việc khám chữa bệnh ở Ấn Độ. 3/4 người bệnh ở Dehli tới cơ sở tư dù chất lượng không bằng bệnh viện công. Để tìm được câu trả lời, hai nhà nghiên cứu này khảo sát cùng 1 nhóm bệnh ở các cơ sở công và tư, dù bác sĩ tư được cho là kém về chuyên môn hơn, nhưng trên thực tế, họ chăm sóc bệnh nhân kỹ lưỡng hơn đồng nghiệp ở bệnh viện công. Nguyên nhân chính là bác sĩ tư chỉ được trả tiền khi họ thuyết phục bệnh nhân tin rằng họ đã chăm sóc tốt, điều trị chu đáo.
Một điều tra khác công bố trong cuốn The beauty Tree của James Tooley, giáo sư đại học New Castle, trong 500 trường tư chủ yếu học sinh là tầng lớp nghèo, với mức học phí dưới 3 USD mỗi tháng. Không chỉ ở Ấn Độ, mà còn ở Trung Quốc, Tây Phi, nhóm nghiên cứu của Tooley nhận ra rằng, các trường tư ở đó, dạy cho trẻ cũng giống như ở trường công, thậm chí còn nhiều hơn, chưa kể các phương tiện như nhà vệ sinh, thư viện, nước uống còn tốt hơn cơ sở công. Rõ ràng, với một mức phí cụ thể mà người mua phải trả (có thể là 3USD/tháng), các cơ sở dịch vụ đã hoạt động không thua kém các đơn vị được tài trợ công.