Thị trường chứng khoán: Rủi ro từ các siêu liên kết

Điều gì khiến một cổ phiếu có kết quả kinh doanh ổn định, lại tăng trần hàng chục phiên? Kết quả kinh doanh không nhiều ấn tượng, như phân tích của một công ty chứng khoán, không chỉ giúp thị giá doanh nghiệp này tăng nhanh mà còn có thể làm thay đổi kết quả kinh doanh của các công ty khác.
Sau 31 phiên tăng điểm, trong đó có 28 phiên tăng kịch trần kể từ ngày 7.9, thị giá cổ phiếu của công ty cổ phần Sông Đà 9.06 đã tăng gần tám lần. Mức giá cao nhất ngày 20.10 là 135 ngàn đồng mỗi cổ phiếu. Chuỗi tăng quá ấn tượng như vậy dù “kết quả kinh doanh không có nhiều ấn tượng” như nhận xét của nhóm phân tích công ty chứng khoán An Bình buộc công ty phải giải trình với sàn Hà Nội là do hoạt động sản xuất kinh doanh ổn định cũng như sức hấp dẫn của việc phát hành thêm cổ phiếu bằng mệnh giá cho cổ đông để tăng vốn từ 25 tỉ đồng lên 100 tỉ đồng.
Giải mã cổ phiếu tăng nóng
Điều gì khiến các nhà đầu tư kỳ vọng đến mức bỏ tiền mua một công ty mà kết quả sản xuất kinh doanh, dù công ty giải thích là ổn định, chỉ mới đẹp lên trong quý ba. Theo báo cáo kết quả kinh doanh quý 2, đơn vị này đạt lợi nhuận sau thuế là 986 triệu đồng. Lũy kế lợi nhuận sau thuế nửa năm 2009 là 1,45 tỉ đồng trên tổng vốn điều lệ 25 tỉ đồng.
Nếu đọc báo cáo kết quả kinh doanh quý 3 thì khó có thể đánh giá hoạt động sản xuất kinh doanh ổn định như giải trình của lãnh đạo Sông Đà 9.06. Doanh thu quý 3 đạt 3,241 tỉ đồng, chỉ bằng 25% doanh thu của quý trước. Tuy doanh thu giảm, nhưng lợi nhuận sau thuế lại tăng chủ yếu do doanh thu tài chính mang lại. Trong quý 3, công ty trực thuộc tổng công ty Sông Đà này có doanh thu tài chính lên tới 4,112 tỉ đồng, tăng gấp tám lần con số tương ứng của quý 2. Nhờ vậy, tổng lợi nhuận sau thuế của ba quý đạt 5,537 tỉ đồng.
Theo thông tin do sở giao dịch chứng khoán Hà Nội công bố, Sông Đà 9.06 đăng ký bán 157 ngàn cổ phiếu của công ty Sông Đà 9, công ty mẹ của Sông Đà 9.06, trong khoảng thời gian từ 20.8 tới 30.8. Với mức giá thấp nhất trong giai đoạn này, thì đơn vị này cũng thu về hơn bốn tỉ đồng. Điều này có thể lý giải lợi nhuận đột biến của Sông Đà 9.06 là từ bán cổ phần của công ty Sông Đà 9.
Sông Đà 9.01 (mã S91), một công ty con của Sông Đà 9, cũng đăng ký bán hơn 250 ngàn cổ phiếu của công ty mẹ trong quý 4. Đáng chú ý, là tổng lợi nhuận sau thuế trong ba quý gần đây của công ty Sông Đà 9.01 là 1,6 tỉ đồng, trong đó có 1,4 tỉ đồng từ thu nhập bất thường, mà theo một kế toán có thâm niên, khoảng này có thể đến từ thanh lý tài sản. Việc bán cổ phiếu công ty mẹ thực hiện từ cuối tháng 9, nếu thành công, sẽ giúp công ty con có trụ sở ở Pleiku này có kết quả kinh doanh khả quan hơn trong quý 4. S91 cũng có chuỗi tăng giá ấn tượng bắt đầu từ ngày 8.9 kéo dài tới ngày 19.10, khiến thị giá cổ phiếu đã tăng 4,5 lần.
Sau khi các công ty con thu lợi nhuận từ bán cổ phiếu, Sông Đà 9 cho biết, họ sẽ bán cổ phiếu từ các công ty con kể trên trong thời gian tới. Theo phân tích của stockbiz, một website chuyên về chứng khoán, Sông Đà 9 đã lãi khoảng 40 tỉ đồng từ việc bán 500 ngàn cổ phiếu của S96.
Những siêu liên kết
Hiện tượng sở hữu chéo trong các tập đoàn như kiểu Sông Đà 9 và các công ty con Sông Đà 9.06 hay Sông Đà 9.01 không phải là hiếm. Trên sàn TP. Hồ Chí Minh, có mối tay ba giữa công ty đầu tư hạ tầng kỹ thuật TP.HCM (CII), cơ khí Lữ Gia (LGC) và công ty cổ phần Năm Bảy Bảy (NBB). Theo công bố của CII, đến đầu tháng 6 năm nay, đơn vị này nắm giữ hơn 750 ngàn cổ phiếu của NBB và 2,9 triệu cổ phiếu của LGC. Thời điểm này đầu tư Năm Bảy Bảy (NBB) sở hữu 20.000cp của CTCP Đầu tư hạ tầng kỹ thuật TPHCM (CII).
Từ ngày 12.3, sau 15 phiên kể từ khi Năm Bảy Bảy lên sàn, CII đã thực hiện mua thêm 180 ngàn cổ phiếu của đơn vị này. Trong giai đoạn từ 3.4 tới 15.5, CII mua thêm 200 ngàn cổ phiếu và sau đó đăng ký bán ra 500 ngàn cổ phiếu của Năm Bảy Bảy. Các hoạt động mua bán như vậy giúp CII thu không ít lợi nhuận, bởi giá Năm Bảy Bảy vào ngày 12.3 chỉ có 22.500 đồng một cổ phiếu. Theo công bố của CII, hơn 700 ngàn cổ phiếu Năm Bảy Bảy mà họ đang nắm giữ, có giá vốn khoảng 30 ngàn đồng, trong lúc giá đóng cửa ngày 11.11 của công ty này là 73.500 đồng.
Không chỉ thu lợi trực tiếp, CII còn thu lợi gián tiếp qua vụ đầu tư của công ty con là công ty xây dựng cầu đường Bình Triệu cũng vào NBB. Trong bốn đợt mua vào kể từ tháng 8 tới đầu tháng 10, công ty có vốn điều lệ 300 tỉ đồng này đã nâng số cổ phiếu NBB mà mình nắm giữ lên hơn một triệu, để sau đó bán sạch. Do không có số liệu về 733 ngàn cổ phiếu NBB mà cầu đường Bình Triệu nắm giữ trước khi lên sàn, nên không rõ giá vốn để tính lợi nhuận. Chỉ riêng các khoảng mua bán sau ngày NBB lên sàn, phải công bố thông tin theo quy định, cầu đường Bình Triệu lời ít nhất là 3,5 tỉ đồng. Con số này dựa trên tính toán của người viết về giá trung bình mua vào và bán ra theo thông tin công bố.
Theo CII, đơn vị này sẽ bán các cổ phiếu đang nắm giữ trong ba năm tới. Khoản đầu tư này có thể làm cổ đông CII hài lòng nếu thị trường tiếp tục tăng điểm. Tuy nhiên về mặt quản trị rủi ro, khi thị trường cũng giảm, chỉ cần một mắt xích bị thua lỗ khiến cho thị giá giảm thấp hơn giá gốc mà các công ty trong chuỗi liên kết nắm giữ, các công ty này buộc phải trích lập dự phòng rủi ro giảm giá theo luật định. Trường hợp công ty đầu tư tài chính quá nhiều, các khoản trích lập dự phòng có khi còn lấy đi nguồn lợi nhuận mà họ vất vả lắm mới kiếm được. Thị trường đã chứng kiến cơ điện lạnh (REE) chịu lỗ trong năm 2008 dù hoạt động kinh doanh chính của họ vẫn có lời.
Do luật định của Việt Nam không cấm việc sở hữu chéo, nên việc hình thành các siêu liên kết như trên không vi phạm luật. Tuy nhiên, khi đồng vốn đi lòng vòng như vậy, thì một đồng lợi nhuận được tính thành nhiều đồng, bởi lợi nhuận của con, hay của đối tác, rồi cũng tính cho lợi nhuận của công ty mẹ và đối tác khác. Phép nhân ảo đó khiến cho các bản báo cáo kết quả kinh doanh hết sức hấp dẫn nhà đầu tư nhưng ẩn chứa không ít rủi ro.
Năm 2001, khi được hỏi về sự thất bại của các chaebol bốn năm trước, một học viên cao học của đại học Yonsei (Hàn Quốc) đã ví các tập đoàn như các soái hạm của Tào Tháo trên sông Xích Bích khi trả lòi: “Bình thường liên kết như vậy tạo thành một nguồn lực rất mạnh nhưng chỉ cần một chiếc bị đốt cháy, những chiếc khác khó an toàn”.

Những cây nến trắng dài

Hai phiên giảm điểm hôm thứ tư, năm đã được bù lại trong phiên tăng điểm cuối tuần, 15.5, khi VNindex đóng cửa ở 390,2 điểm, với 52 triệu cổ phiếu giao dịch.
Trên biểu đồ hình nến, cây nến trắng dài của phiên cuối tuần phủ lên cây nến đen của ngày thứ tư và tạo thành một khoảng hở với cây nến đen của ngày thứ năm. Đáng chú ý, cây nến trắng thân dài này xuất hiện vượt đường giảm giá dài hạn thiết lập từ năm ngoái. Một dấu chỉ cho thấy VNindex đã qua thời kỳ giảm giá. Ở đồ thị tuần, cũng xuất hiện cây nến trắng ở trên ngưỡng hỗ trợ lập ngày 28.3.2008. Khả năng VNindex sẽ còn tăng trong giai đoạn tới.
Tuy nhiên, tháng 5 và tháng 6 không phải là tháng VNindex có kết quả tốt, theo thống kê. Vẫn cần thêm các chỉ báo khác mà diễn biến của hai tuần cuối tháng 5 rất đáng chú ý.

Kỳ vọng 400 điểm

Không hẹn mà gặp các công ty chứng khoán cũng như các nhà phân tích đều cho rằng, thị trường chứng khoán Việt Nam có một tuần giao dịch thành công. Kết thúc tuần giao dịch, VNindex vượt ngưỡng 360 điểm, đóng cửa ở 366,22 điểm, tăng 13,8% so với hồi đầu tuần.
Theo thống kê của công ty chứng khoán FPTS, năm nhóm ngành tăng mạnh nhất trong tuần gồm dịch vụ công, du lịch và giải trí, tài nguyên, hóa chất và ngân hàng, với mức tăng từ 17% tới 20%. Động lực tăng trưởng từ năm nhóm ngành này đã giúp VNindex thoát khỏi đường kênh giảm giá dài hạn được thiết lập trong hai năm qua, theo bình luận của công ty chứng khoán TP.HCM (HSC). Khối lượng giao dịch bình quân đạt 1.149 tỉ đồng, tăng gấp đôi so với tuần trước.
Gây chú ý trong tuần giao dịch là kỷ lục mới của 120 triệu cổ phiếu giao dịch trên hai sàn trong phiên ngày 6.5. Tương ứng với nó là 2.300 tỉ đồng giao dịch trên sàn TP.HCM và hơn 1.000 tỉ đồng ở sàn Hà Nội. Theo các chuyên gia phân tích, lượng giao dịch tăng vọt như vậy là do các nhà đầu tư chốt lời. Tâm lý này có phần “ăn theo” diễn biến ở các sàn châu Á, khi các nhà đầu tư đồng loạt bán ra, chốt lãi, trước khi có có kết quả đánh giá “sức khỏe” 19 ngân hàng Mỹ. Dù VNIndex giảm điểm trong phiên “xả hàng”, khối đầu tư nước ngoài đã mua ròng, với giá trị trên 400 tỉ, một con số bằng cả giá trị giao dịch mua ròng của cả tháng trong các tháng cận và sau Tết.
Động thái mua ròng của nhà đầu tư nước ngoài là một dấu hiệu tích cực cả về tâm lý lẫn lực đẩy chứng khoán đi lên. Thống kê trong sáu tháng trở lại đây của FPTS, trong năm lần khối ngoại mua ròng lớn, có bốn lần thị trường tăng điểm sau đó.
Trong phiên giao dịch cuối tuần, VNIndex tăng mạnh ở giữa phiên, nhưng yếu dần vào cuối phiên. Đó là tín hiệu sớm cho thấy có thể có các phiên phân phối trong tuần này. Giới quan sát đang chú ý tới ngày thứ ba, ngày 12.5, khi 120 triệu cổ phiếu được mua ở bốn phiên trước đó, sẽ về tài khoản của nhà đầu tư. Phân tích của FPTS chỉ ra, kênh giao động của VNindex trong tuần này ở mức 360 tới 390 điểm. Nhà phân tích định lượng Christopher Blank của HSC nghiêng về khả năng VNindex hướng tới mốc 400 điểm.
Update 1: Kết phúc phiên 11.5, VNIndex tăng 6,5 điểm, đứng ở mức 372,95 điểm. Lượng giao dịch trên 1.200 tỉ đồng. Sàn Hà Nội xuống nhẹ 0,59 điểm, đứng ở 130,64 điểm, với hơn 709 tỉ đồng giao dịch.
Khối đầu tư nước ngoài mua ròng 196 tỉ đồng.Chỉ báo kỹ thuật: Chứng khoán tăng, nhưng đà tăng đã giảm. Đường giá cũng vừa chạm đường MA 200. Khả năng có phiên điều chỉnh trong vài ba ngày tới. Do vậy, phiên ngày mai (12.5) có thể là 1 phiên xả hàng khi 120 triệu cổ phiếu đã về trong tài khoản.
Update 2: Phiên hôm qua và hôm nay (14.5) có thể được xem là phiên điều chỉnh, với khối lượng giao dịch khá cao (từ 1.500-1.600 tỉ). Ngày mai, khả năng VNindex chạm ngưỡng 366. Diễn biến của phiên sắp tới và đầu tuần sau sẽ phản ánh xu thế đi lên của VNindex còn tiếp tục hay không?

Chứng khoán: Bớt dùng dằng

Sau hai phiên tăng điểm nhẹ, hôm nay, chứng khoán Việt Nam có một phiên tăng điểm khá. Trên biểu đồ hình nến, cây nến trắng dài hình thành và có khoảng hở, khi giá mở cửa cao hơn hẳn giá cao nhất của phiên trước. Có vẻ như cán cân hơi nghiêng về phía kỳ vọng giá lên.
Các cổ phiếu chứng khoán, tài chính như SSI, STB đều tăng điểm, khiến cho phe kỳ vọng giá lên càng khấp khởi hơn. Các chỉ báo dòng tiền, sức mạnh (RSI) có xu hướng tăng trở lại. Tuy nhiên, thế vẫn còn chưa đủ để hiển thị rõ xu hướng lên.
Dẫu sao, VNindex đóng cửa phiên cuối tháng 4 ở mức 321 điểm, vừa đẹp so với số lượng người dự đoán trên fpts.com.vn rằng VNIndex cuối tháng 4 ở mức trên 320 điểm.
Tháng 5, hình như tin tốt trong tháng này không có nhiều nữa. Cái tin mọi người chờ đợi nhất là lãi suất cơ bản sẽ giảm. Trong lúc đó, cúm heo và tin có thể xấu về sức khỏe tài chính của các ngân hàng Mỹ sẽ có nhiều tác động tới tâm lý thị trường.
VNindex đang men theo hướng mốc 340 và phạm vi giao động từ 340-370. Mốc này tỏ ra khó vượt được trong giai đoạn này khi nền kinh tế tuy có vài dấu hiệu tích cực, nhưng chưa đủ để kết luận đã qua đáy khủng hoảng.
Một kỳ nghỉ dài, có lẽ, là dịp tốt nhất để các nhà đầu tư tính toán lại. Xu hướng đi lên có rõ được hay không, phải chờ tới các tín hiệu từ hai phiên giao dịch đầu tuần.

Sau vai-đầu-vai là gì?

Chứng khoán (VNindex) đang hình thành vai-đầu-vai, trong đó, đỉnh của vai trái và vai phải khá đều (323 điểm), nhưng đáy vai phải (305 điểm) lại thấp hơn đáy vai trái 6 điểm.

Với mẫu hình này, khả năng VNindex giảm điểm là điều phải tính tới (người viết đã đề cập về dấu hiệu của cao trào ở entry trước). Trên biểu đồ hình nến, đã có một cây búa tạ đảo ngược, đen kịt. Nếu phiên ngày mai, tiếp tục đi xuống, với giá đóng cửa thấp hơn giá mở cửa, và phiên ngày thứ hai tuần tới cũng vậy, thì đó là điều củng cố cho nhận định thị trường đảo chiều. Lưu ý, phiên ngày mai sẽ phải phá mốc 311, nhưng nhiều khả năng, mốc này sẽ bị xuyên thủng.

Thị trường đang biểu lộ sự lừng khừng, giằng co giữa hai xu hướng. Thế nên, sẽ phải có vài phiên rung lắc, gạt bớt khỏi tàu một số nào đó để cán cân nghiêng hẳn về một phía.

Mức hỗ trợ gần nhất là 276 điểm. Mức này cũng trùng với Fibonaci 61,8%, một ngưỡng quan trọng trong TA.

* Bài viết này chỉ dựa trên phân tích các biểu đồ, không có tính chất gợi ý mua hay bán.

Mịt mù như chứng khoán

Theo dõi thông tin về báo cáo tài chính trước và sau kiểm toán, ghi nhận các hiện tượng sau. Các công ty như KDC, VCG (vinaconex), VTO... và một số công ty khác buộc phải điều chỉnh lợi nhuận, trong đó có tình trạng chuyển hẳn từ lời sang lỗ. Tuy nhiên, thị giá cổ phiếu vẫn lên đều theo đúng xu hướng thị trường. Nghĩa là khi thị trường lên, các cổ phiếu trên lên giá. Khi thị trường xuống, cổ phiếu xuống giá.(Nội dung cụ thể, xem ở đây)
Điều này khiến cho tôi đặt ra các câu hỏi:
1. Thị trường của thông tin: nên đòi hỏi doanh nghiệp công bố thông tin là hoàn toàn cần thiết. Tuy nhiên, có công bố thông tin thì thị trường không có phản ứng gì.
2. Sau yêu cầu về công bố, minh bạch thông tin, thì chất lượng thông tin công bố là điều cần bàn. Ai là người sẽ phải chịu trách nhiệm về đưa ra yêu cầu công bố thông tin, giám sát thực hiện và chế tài khi có vi phạm? Câu trả lời thì ai cũng biết. Nhưng câu hỏi phụ đằng sau sẽ khiến nhiều người phải suy nghĩ: Có câu trả lời ban đầu rồi, vì sao doanh nghiệp vẫn vi phạm?
Trong các trường phái đầu tư, thì đầu tư giá trị hay trading đều "đau đầu" khi thị trường chẳng phản ứng gì trước các hiện tượng trên. Cho nên, có quyền nghi ngờ: thị trường chứng khoán đặc thù Việt Nam cần có mô hình tính toán riêng, hoặc áp dụng mô hình chung với các hệ số hiệu chỉnh riêng.

VNindex mất điểm ba phiên liên tiếp

Dù vài cổ phiếu bluechip ở nửa cuối phiên hôm qua, 21.4, tăng trần chỉ giúp VNindex giảm 1,92%, đóng cửa ở mức 312,77 điểm. Sàn Hà Nội cũng trong xu hướng giảm điểm, đóng cửa ở mức 110,73 điểm, giảm 4,82% so với phiên trước. Đây là phiên thứ ba chứng khoán cả hai sàn mất điểm.
Ngay từ đầu phiên, lượng cổ phiếu đặt bán khá nhiều ở hầu hết các mã. Do vậy, tình trạng giá sàn đặt bán thống trị trên bảng điện tử, khiến VNindex mất 10 điểm nhưng không thấy người mua.
Tổng giá trị giao dịch tại sàn TP.HCM ngày 21.4 đạt 720 tỉ, gần gấp đôi phiên trước. Theo giới phân tích, có vẻ như tâm lý trong ngắn hạn đã đảo chiều hoàn toàn nên các nhà đầu tư sẽ tiếp tục chốt lãi. Điều này thể hiện rõ khi dư bán ở cuối phiên 20.4 lên tới 45 triệu cổ phiếu. Nhóm cổ phiếu tài chính – chứng khoán giảm sàn trong hai phiên gần đây cũng là dấu hiệu cho thấy sự đánh cược thị trường đang đi xuống.
Tuy nhiên, với khối lượng giao dịch tăng trở lại trong phiên hôm qua chứng tỏ lực cầu bắt đầu xuất hiện ở vùng 300-310 điểm. Theo nhà phân tích Christopher Blank, có khả năng VNindex giảm tới 295 điểm nhưng sẽ gặp ngưỡng hỗ trợ ở gần mức này.

Dấu hiệu của cao trào

Kết thúc phiên giao dịch sáng nay, VNindex lại lập kỷ lục về lượng cổ phiếu giao dịch, với 68 triệu cổ phiếu. Tổng giá trị giao dịch là 1.600 tỉ đồng. VNindex đóng cửa ở mức 334,14 điểm, giảm 2,83% so với phiên trước.
Đáng chú ý, trong năm mã liên tục tăng thời gian qua, đã có mã giảm điểm. Đây là dấu hiệu của sự phân hóa, cho thấy xu hướng tăng có thể thay đổi. Bên cạnh đó, các mã thuộc ngành tài chính, vốn thường tăng mạnh khi thị trường có xu hướng tăng nhưng cũng giảm ngay lập tức khi đảo chiều, cũng mất điểm.
Trên đồ thị, đường PSAR đã cắt đường giá theo chiều từ dưới lên, đường RSI cũng đã cắt đường 70 theo chiều từ trên xuống. Các tín hiệu này cho thấy xu hướng tăng đang gặp trở ngại. Tuy nhiên, để có kết luận cụ thể về thay đổi xu hướng, phải đợi VNindex thử lại ngưỡng hỗ trợ 322 cũng như ngưỡng tâm lý 300. Với người bắt đáy ở quanh ngưỡng 250, có lẽ nên hiện thực hóa lợi nhuận.
* Trong bài viết Vừa mua, vừa trông chừng đăng trên SGTT ngày 17.4, có ý khuyến cáo về rủi ro khi tham gia thị trường ở thời điểm này. Một lần nữa, nhà đầu tư mới có cơ hội trả học phí.
Update: Phân tích định lượng, Christopher Blank cho rằng, cơ hội tăng điểm vẫn còn. Tuy nhiên, người viết vẫn cho rằng chứng khoán có thể ở vào giai đoạn cao trào.
Update 2: Sáng 20.4, chứng khoán đỏ sàn, với xu hướng chủ đạo là giảm sàn.

Chạm ngưỡng 320

Phiên giao dịch sáng 7.4, sau ba ngày nghỉ, VNindex hơi lưỡng lự trong nửa phiên đầu, rồi tiếp tục cán ngưỡng 320 điểm. Sự lưỡng lự, một phần do tâm lý chốt lãi, một phần do ảnh hưởng từ thị trường Mỹ khi vụ sáp nhập IBM-Sun không thành, cũng như tiến trình GM phá sản đang gần đến.
Kết thúc phiên, VNindex 322,36 điểm, ngưỡng kháng cự ở 322, đáy được thiết lập ngày 28.10.2008. Để tăng điểm, VNindex vấp phải các ngưỡng 339 cũng như 351. Đáng chú ý là mức 325, ngưỡng tương ứng với Fib 61,8% kể từ đỉnh 371 và đáy 235. Giá trị giao dịch của phiên 7.4 tiếp tục đạt kỷ lục, với 1.025 tỉ đồng giá trị giao dịch, một con số hiếm thấy trong suốt nhiều tháng qua.
Đà tăng của VNindex có phần hơi nóng, nên trong tuần này khó tránh khỏi các phiên điều chỉnh.