Ai tạo ra ngày của mẹ?

Buổi sáng, bước chân vào sảnh văn phòng, đập vào mắt là một lẵng hoa hồng màu đỏ thắm, khá to và đẹp. Sinh nhật cơ quan cũng qua rồi, sao có lẵng hoa này nằm ở đây. Tới gần, mới hay là Dutch Lady tặng nhân ngày của mẹ.
Là người Việt Nam, bạn sẽ dễ dàng liên tưởng đó là một sự kiện trong đời sống văn hóa phương Tây. Thôi thì ngày của mẹ, của cha, của ông, của bà, chưa kể các ngày đã và đang "đổ bộ" vào Việt Nam như lễ Tình nhân, Haloween, rồi sự kiện của một tôn giáo trở thành ngày lễ ở đô thị như Noel.
Vậy Dutch Lady liên quan gì đến ngày của mẹ mà tặng hoa? Chưa kể, doanh nghiệp sản xuất sữa này còn chạy chương trình PR trên hàng loạt báo như T.N, SGTT... Đường dây dẫn dắt cô gái Hà Lan quan tâm và "phổ cập hóa" ngày của mẹ cho người Việt Nam là gì? Trong khi phụ nữ Việt đã có ngày của riêng họ dù mang tên quốc tế phụ nữ, rồi ngày phụ nữ Việt Nam (20.10). Chưa kể tới mỗi gia đình sẽ tổ chức hoặc ít ra biết rằng trong gia đình họ có ngày sinh nhật của mẹ. Thậm chí, khi người mẹ ra đi, thì vẫn có ngày tưởng nhớ cúng giỗ.
Có lẽ, phải lần ngược về thế kỷ trước để tìm hiểu lịch sử hình thành các ngày này. Về niên đại hình thành, bạn sẽ thấy chúng có từ lâu đời. Vị thánh Valetine cách đây mấy trăm năm. Noel có từ xửa từ xưa ở các nước Bắc Âu, Hà Lan. Nhưng bạn có bao giờ đặt ra câu hỏi hai màu chủ đạo đỏ-trắng của ông già Noel nó giống với màu chủ đạo của hãng nước giải khát danh tiếng nào trên toàn cầu? Ngày lễ tình nhân chỉ thật sự sôi động sau thế chiến thứ hai. Sự kiện ấy đã gieo hạt ươm mầm nhu cầu của một đời sống gia đình trên mảnh đất hoang hóa lâu ngày bởi chiến tranh. Dĩ nhiên, các công ty sản xuất chocolate, dịch vụ tặng hoa, bưu thiếp hưởng lợi từ sự kiện này. Thế rồi, doanh nghiệp ngành khác cũng phải lục tìm trong biên niên sử các sự kiện mà trong thời điểm tìm kiếm có thể sử dụng để khơi dậy hay đáp ứng đúng tâm thế/nhu cầu của một xã hội. Các doanh nghiệp tư bản đã sử dụng sự kiện theo cách kinh tế nhất cho mình. Cao hơn, họ còn làm cho ông già Noel mang màu sắc của chính doanh nghiệp họ.
Ở Việt Nam, lễ tình nhân mới du nhập vào từ đầu thập niên 90 của thế kỷ trước. Từ một sự kiện nhỏ trong cộng đồng học tiếng Anh, và đặc điểm của cộng đồng này trong thời kỳ đó, là trẻ, đang hướng vọng về tri thức toàn cầu, lễ tình nhân đã trở nên phổ biến dựa vào các hạt nhân cơ bản đó. Đáng tiếc, sự kiện này chỉ được doanh nghiệp phân phối và bán lẻ khai thác theo lối tự nhiên, nghĩa là không có nhiều đầu tư để nó mang hương sắc Việt. Haloween không trở thành một sự kiện phổ biến vì nó mang dáng vẻ trò vui, giải phóng một phần năng lượng sung mãn của tuổi thanh niên, hơn là mang lại ý nghĩa riêng nào đó, hay khơi dậy ở họ những giá trị tinh thần nào khác.
Trong bối cảnh đó, phải thêm ít nhất 5 lần nhận hoa của Dutch Lady nữa, may ra, mới giật mình: sắp tới ngày của mẹ rồi, sẽ mua quà gì đây? Và trong lần giật mình ấy, biết đâu lại nghĩ tới lát mứt gừng ấm áp hay lạng chè xanh cho mẹ hơn là lon sữa giàu calcium chống loãng xương.
Công bằng mà nhìn nhận rằng, doanh nghiệp nước ngoài luôn đi đầu trong việc tạo ra các trào lưu tiêu dùng. Làm được như vậy không chỉ đòi hỏi doanh nghiệp có năng lực sản xuất, sáng tạo trong mẫu mã, đổi mới công nghệ, mà còn phải đủ khả năng dẫn dắt thị trường.
Gần đây, nhiều người nhắc nhiều đến chiến lược đại dương xanh. Nhưng thực chất, nếu bạn đọc Michael Porter, Peter Drucker và Philips Kotler, bạn sẽ thấy đại dương xanh thực ra chỉ là đi tìm sự khác biệt. Đạo tối thượng trong kinh doanh, như thầy tôi, giáo sư tiến sĩ Tôn Thất Nguyễn Thiêm chỉ ra: doanh nghiệp tự tạo ra cho mình một xã hội để phục vụ. Làm được như vậy, thì ai có thể phục vụ cộng đồng tiêu dùng đó tốt hơn doanh nghiệp sáng lập ra xã hội đó. Lúc đó làm gì có doanh nghiệp nào có thể vào đó mà cạnh tranh. Há chẳng phải là đại dương xanh đó ư? Chiêu thức có thể được gọi dưới nhiều tên khác nhau, nhưng mục đích chỉ có một.