Kinh tế đang cần thêm những câu chuyện kể

Vì sao thị trường chứng khoán Việt Nam tăng điểm kể từ mức đáy 235? Không riêng Việt Nam mà chứng khoán Mỹ cũng có hai tháng tăng điểm ấn tượng, đưa Down John trở lại mốc 8.000 điểm sau khi tuột khỏi mốc này kể từ ngày 8.1.2009. Lý do?
Có nhiều cách lý giải như chứng khoán thường có pha tăng sớm hơn so với nền kinh tế. Robert Shiller có cách lý giải riêng. Đồng tác giả Animal Spirit (viết chung với Nobel Kinh tế Akerlof), các câu chuyện dòng tiền thông minh của các nhà đầu tư tầm cỡ Buffet, các nhà đầu cơ tinh nhanh như G. Soros giúp họ trở thành tỉ phú tạo ra vòng lặp vô tận cho các nhà đầu tư. Sức cám dỗ của các câu chuyện kia cũng với các hình mẫu có thật như Buffet và Soros khiến cho người nghi ngờ nhất cũng phải tin vào một phần câu chuyện. Sự chiếu phóng đó được hỗ trợ thêm bởi phản ánh thực tế của các phiên tăng điểm ngắn hạn, làm gia tăng sức hút của vòng lặp từ chuyện kể - thực tế đầu tư - kết quả - chuyện kể. Kết quả là sự chiếu phóng sẽ dẫn tới sự siêu thăng mà trong trí tưởng tượng của nhà đầu tư hình ảnh của Buffet hay Soros có khi chính là một phần hình ảnh của họ hóa thân vào.
Theo Shiller, tháng ba không có các câu chuyện kể hấp dẫn như trên mà do thị trường vắng bóng các tin xấu sau khi dồn dập xuất hiện kể từ tháng 9.2008. Shiller đúc kết rằng, khi báo chí tràn ngập hình ảnh nhà treo bảng bán rẻ hay bị ngân hàng bán trừ nợ, thì người đọc đã "bảo hòa" với các dạng tin này. Trong tình trạng đó, mặc nhiên, con người cho rằng, khủng hoảng đang ở giai đoạn tới đáy. Kết cục là, không sớm thì muộn, kinh tế sẽ phục hồi.
Theo Shiller, kịch bản phục hồi kinh tế cũng giống như phim, theo nghĩa, không ai biết chắc sẽ phải viết kịch bản thế nào cho vừa ý khán giả, mà nhà biên kịch chỉ biết rõ khi khán giả xem phim. Do vây, các tốt nhất là viết ra các câu chuyện có sức thuyết phục. Shiller cho rằng, làm như vậy không gì bằng giữ cho hệ thống tư bản chủ nghĩa vận hành tốt hơn, không có sự bảo hộ. Quan trọng hơn, Shiller nhấn mạnh tới các vấn đề căn cốt của sự vận hành tư bản, không để kết cục là các bong bóng tăng trưởng như vừa qua.
Đối chiếu với thực tế ở Việt Nam, trong tháng 2,3 dồn dập thông tin về khó khăn của doanh nghiệp, thất nghiệp, nhưng tháng 4 các câu chuyện này ít dần. Cuối tháng 3, còn rộ lên thông tin chuyển động thị trường nhà đất. Rồi lạm phát giảm.